Opgekleurd natuursteen: waarom diepe kleur niet altijd natuurlijk is

Diepe kleur is niet altijd de natuurlijke kleur van de steen

Natuursteen wordt vaak gekozen om zijn kleur, tekening en diepte. Een groen werkblad, een rode marmersoort, een blauwe onyx of een diepzwarte natuursteen kan prachtig zijn. Toch is die kleur niet altijd volledig afkomstig uit het materiaal zelf.

Sommige platen worden door leveranciers of producenten behandeld met kleurstoffen, olie, hars of kleurverdiepende middelen. De steen lijkt daardoor dieper, voller of egaler van kleur. In de showroom kan dat aantrekkelijk zijn. Bij later onderhoud, herstel of polijsten kan het juist problemen geven.

Voor natuursteenbewerkers is opgekleurd natuursteen lastig omdat normale werkzaamheden kleurverschil kunnen veroorzaken. Zelfs licht schuren, polijsten of ontvetten kan genoeg zijn om een aangebrachte kleurlaag plaatselijk te veranderen of te verwijderen.

Daarom is het bij aankoop vaak verstandiger om te kiezen voor een kwalitatief goede, homogeen gekleurde steen dan voor een vaal materiaal dat achteraf kunstmatig donkerder of dieper is gemaakt.

Lees ook: waar op letten bij het kopen van natuursteen

Waarom wordt natuursteen opgekleurd?

Natuursteen is een natuurproduct. Geen plaat is exact hetzelfde. Kleur, adering, dichtheid en structuur kunnen verschillen per groeve, blok, laag en zaagrichting. Dat hoort bij het materiaal.

Commercieel is dat niet altijd handig. Een plaat die van nature wat flets is, minder egaal oogt of lichtere zones heeft, verkoopt minder makkelijk dan een plaat met een diepe, volle kleur. Daarom worden sommige stenen behandeld om ze visueel aantrekkelijker te maken.

Dat gebeurt onder andere om:

• de kleur dieper te laten lijken
• vale delen voller te maken
• kleurverschillen binnen een partij te verminderen
• een steen exclusiever of duurder te laten ogen
• onyx en andere half-transparante soorten meer effect te geven
• minder sterke partijen toch verkoopbaar te maken

Vooral bij opvallende kleuren komt dit voor. Denk aan groen, rood, blauw en soms zwart. Ook bij poreuzere stenen kan kleurstof of kleurverdieper makkelijker in het oppervlak trekken.

Twee manieren waarop natuursteen vaak wordt gekleurd

Er zijn meerdere manieren waarop natuursteen kleurtechnisch wordt behandeld. In de praktijk zien we vooral twee vormen die later problemen kunnen geven.

1. De achterzijde van onyx of half-transparante steen wordt gekleurd

Bij onyx en sommige andere lichtdoorlatende natuursteensoorten wordt de achterzijde soms gekleurd voordat het materiaal wordt verlijmd of verwerkt. Dit gebeurt bijvoorbeeld met roze, blauwe of andere tinten om de kleurbeleving aan de voorzijde te beïnvloeden.

Onyx is vaak deels doorschijnend. Wat er aan de achterzijde gebeurt, kan dus zichtbaar zijn aan de voorkant. Door de achterkant te kleuren, kan een plaat warmer, intenser of spectaculairder ogen.

Voorbeelden:

• een lichte onyx krijgt een roze gloed door een gekleurde achterzijde
• een blauwe tint wordt versterkt met pigment of gekleurde lijm
• een vlakke plaat krijgt meer diepte doordat de achterzijde optisch meewerkt
• lichtere zones worden gecorrigeerd met een gekleurde ruglaag of verlijming

Dit kan mooi zijn, maar het betekent ook dat de uiteindelijke kleur niet alleen uit de steen zelf komt. De kleur is mede afhankelijk van de lijmlaag, rugversterking, ondergrond of pigmentlaag achter het blad.

Waarom geeft dat risico bij herstel?

Bij herstelwerk aan onyx is het soms moeilijk te bepalen waar de kleur precies vandaan komt. Zit de kleur in de steen zelf? In de achterzijde? In de lijm? In een harslaag? Of in een combinatie daarvan?

Als een blad later scheurt, beschadigt of plaatselijk wordt verlijmd, kan de nieuwe reparatie anders reageren op licht. Een kleine verandering in lijm, dikte, ondergrond of polijstgraad kan al zichtbaar zijn aan de voorkant.

Bij onyx speelt dus niet alleen het oppervlak een rol. Ook wat achter de steen zit, bepaalt hoe de kleur uiteindelijk wordt ervaren.

Meer over onyx werkbladen en onderhoud

2. Het zichtoppervlak wordt behandeld met kleurstof of kleurverdieper

De tweede vorm komt voor bij verschillende groene, rode, blauwe en soms zwarte natuursteensoorten. Hierbij wordt het zichtoppervlak behandeld met kleurstof, olie, hars, kleurverdieper of een vergelijkbaar middel.

Het blad ziet er daardoor mooier uit bij levering. De kleur lijkt rijker, dieper en gelijkmatiger. Maar als de behandeling niet stabiel of niet diep genoeg in het materiaal zit, kan dat later zichtbaar worden.

Voorbeelden:

• een groene natuursteen wordt donkerder gemaakt om meer diepte te krijgen
• een rode steen wordt voller gemaakt omdat de natuurlijke kleur wat vaal is
• een blauwe steen krijgt extra intensiteit door pigment of kleurverdieping
• een zwarte natuursteen wordt behandeld om dieper zwart te lijken
• lichtere plekken in een plaat worden bijgewerkt zodat het geheel homogener oogt

Aan de buitenkant is dit niet altijd direct te zien. Zeker niet als het blad net geplaatst is, schoon is en mooi in olie, was of kleurverdieper staat.

Praktijkvoorbeeld: groene kleur op de polijstpad

Bij het polijsten van een natuurlijk homogeen gekleurde steen komt normaal vooral slijpslib, steenstof en vervuiling vrij. Dat kan grijs, witachtig of donker zijn, afhankelijk van de steensoort.

Bij een ingekleurd blad kan er iets anders gebeuren: de polijstpad neemt zichtbaar kleur op.

Op de foto bij dit artikel is te zien dat een witte polijstpad groen is uitgeslagen na het polijsten van een ingekleurd blad. Dat is een duidelijke aanwijzing dat er groene kleur uit het oppervlak loskomt. De kleur zit dan niet volledig stabiel in de steen zelf, maar deels in een behandeling aan of net onder het oppervlak.

Voor de bewerker is dit direct een waarschuwing. Als de pad kleurstof meeneemt, kan het behandelde deel van het werkblad ook lichter of vlekkeriger worden. De kras of doffe plek kan technisch verdwijnen, terwijl de bewerkte zone daarna anders van kleur is dan de rest van het blad.

Dan wordt herstelwerk ineens veel ingewikkelder. Je herstelt niet alleen de glans of beschadiging, maar moet ook de kleur weer optisch gelijk krijgen.

Wat gaat er mis bij onderhoud of herstel?

Het probleem ontstaat meestal pas later. Bijvoorbeeld wanneer het werkblad wordt gereinigd, ontvet, licht geschuurd, gepolijst of plaatselijk hersteld.

Een natuursteenbewerker werkt vaak met normale technieken:

• reinigen
• ontvetten
• licht opschuren
• polijsten
• plaatselijk vlekken behandelen
• krassen verwijderen
• matte plekken herstellen
• lijmresten verwijderen
• impregneren of beschermen

Bij een natuurlijk homogeen gekleurde steen is dat meestal goed te sturen. Het oppervlak verandert door de bewerking, maar de kleur van het materiaal zelf blijft redelijk voorspelbaar.

Bij opgekleurd natuursteen is dat anders. Een lichte bewerking kan al voldoende zijn om door een kleurbehandeling heen te gaan of die behandeling ongelijk te maken.

Lees ook: natuursteen polijsten, wanneer is het nodig en wat kost het?

Kleurverschil door licht schuren

Bij veel herstelwerk hoeft er maar weinig materiaal te worden weggenomen. Denk aan het verwijderen van een kras, doffe plek of lichte aantasting. Toch kan licht schuren genoeg zijn om een aangebrachte kleurlaag te openen of deels te verwijderen.

De bewerkte plek kan daarna:

• lichter zijn dan de rest
• valer ogen
• minder diepte hebben
• een andere ondertoon tonen
• droger of matter lijken dan de omgeving

De schade zelf is dan misschien technisch hersteld, maar optisch ontstaat een nieuw probleem. De plek waar gewerkt is, heeft een andere kleur dan de rest van het blad.

Kleurverschil door polijsten

Polijsten verandert de reflectie van natuursteen. Een goed gepolijst oppervlak oogt dieper en voller dan een mat oppervlak. Bij onbehandelde natuursteen is dit normaal en redelijk voorspelbaar.

Bij opgekleurd natuursteen kan polijsten twee dingen tegelijk doen:

1. De glans komt terug.
2. De kunstmatige kleurlaag wordt aangepast, verplaatst of verwijderd.

Daardoor kan een gepolijste plek anders reageren dan de rest van het blad. Soms lijkt het alsof de plek niet goed is gepolijst, terwijl het echte probleem in de kleurbehandeling zit.

Voor een klant is dat verwarrend. Men ziet kleurverschil en denkt dat de bewerking niet goed is uitgevoerd. In werkelijkheid kan de oorzaak liggen in een eerdere behandeling van het materiaal.

Kleurverschil door ontvetten

Ook ontvetten kan kleurverschil veroorzaken. Dat klinkt vreemd, omdat ontvetten normaal juist een voorbereidende stap is. Maar bij sommige gekleurde of met olie behandelde stenen zit de kleurverdieping deels in of op het oppervlak.

Sterke ontvetters kunnen:

• kleurverdiepers aantasten
• olieachtige behandelingen oplossen
• oude onderhoudsmiddelen verwijderen
• pigmentresten losmaken
• behandelde delen lichter maken

Daardoor kan een werkblad na ontvetten plaatselijk valer of vlekkerig ogen. Dit zie je vooral bij stenen waarbij de kleur niet stabiel door het materiaal heen zit.

Waarom is dit voor natuursteenbewerkers lastig?

Een natuursteenbewerker wil controle hebben over het resultaat. Bij herstelwerk wordt vaak plaatselijk gewerkt. Je behandelt een kras, vlek, doffe plek of beschadiging zonder meteen het hele blad opnieuw te doen.

Bij opgekleurd natuursteen lukt dat niet altijd netjes. Het probleem zit dan niet alleen in de beschadiging, maar in de kleurlaag of kleurbehandeling van het hele blad.

Als één plek lichter wordt door schuren, polijsten of ontvetten, kun je die plek soms alleen weer optisch passend krijgen door opnieuw kleur aan te brengen. Dat is minder ideaal dan werken aan steen die van zichzelf homogeen gekleurd is.

Nadelen van plaatselijk opnieuw inkleuren:

• de exacte kleur is moeilijk na te maken
• de behandeling kan later weer slijten
• plaatselijk bijwerken kan zichtbaar blijven
• het blad wordt afhankelijk van onderhoudsmiddelen
• toekomstige reparaties worden lastiger
• het resultaat is minder duurzaam dan bij homogeen gekleurde steen

Opnieuw inkleuren is een correctie, geen ideale basis

Als een opgekleurd werkblad kleurverschil krijgt, kan opnieuw inkleuren soms helpen. Bijvoorbeeld met kleurverdieper, olie, pigmenthoudende behandeling of een speciaal middel voor natuursteen.

Maar dit is meestal een correctie achteraf. Het is niet dezelfde uitgangspositie als een steen waarvan de kleur van nature goed in het materiaal zit.

Opnieuw inkleuren heeft beperkingen:

• de kleur kan anders uitpakken dan de oorspronkelijke fabrieksbehandeling
• het middel trekt niet overal even diep in
• poreuze delen nemen meer op dan dichte delen
• randen en gerepareerde plekken kunnen anders reageren
• zonlicht, schoonmaak en gebruik kunnen de kleur opnieuw veranderen
• bij toekomstig schuren of reinigen kan hetzelfde probleem terugkomen

Soms is opnieuw inkleuren de beste praktische oplossing. Maar het blijft een compromis.

Waarom homogeen gekleurde natuursteen beter is

Een kwalitatief goede natuursteen heeft kleur, structuur en tekening die van nature in het materiaal zitten. Dat betekent niet dat elke plaat perfect egaal moet zijn. Natuursteen mag aders, wolken, schakeringen en natuurlijke variatie hebben.

Er is wel een belangrijk verschil tussen natuurlijke variatie en kunstmatige kleurcorrectie.

Bij homogeen gekleurde natuursteen:

• zit de kleur beter in het materiaal zelf
• is herstelwerk voorspelbaarder
• kunnen krassen of doffe plekken beter worden bijgewerkt
• ontstaat minder snel onnatuurlijk kleurverschil
• blijft het blad op lange termijn rustiger ogen
• is onderhoud minder afhankelijk van kleurverdiepende middelen

Een plaat die in de showroom iets minder spectaculair lijkt, maar van zichzelf goed van kleur is, kan op lange termijn een betere keuze zijn dan een valere plaat die kunstmatig diep is gemaakt.

Goedkoop of opvallend kan later duurder worden

Een intens gekleurde plaat kan aantrekkelijk zijn. Zeker als de kleur direct opvalt. Maar als die kleur deels is aangebracht, kan dat later kosten en teleurstelling geven.

Voorbeelden:

• een kras kan niet netjes worden weggewerkt zonder kleurcorrectie
• een doffe plek kan na herstel lichter blijven
• een vlekbehandeling kan een lichtere kring veroorzaken
• schoonmaakmiddelen kunnen de kleurverdieping aantasten
• een plaatselijke reparatie kan uitgroeien tot behandeling van het hele blad

In sommige gevallen moet het volledige werkblad opnieuw behandeld worden om één herstelde plek niet te laten aftekenen. Dat maakt herstel duurder en minder gericht.

Hoe kunt u opgekleurd natuursteen herkennen?

Het is niet altijd eenvoudig. Toch zijn er signalen.

Let op:

• de plaat heeft een opvallend diepe kleur die bijna te egaal oogt
• randen, zaagsneden of de onderzijde zijn duidelijk lichter dan het oppervlak
• beschadigingen tonen een veel lichtere kern
• de steen geeft kleur af bij reinigen, schuren of polijsten
• de kleur verandert na ontvetten
• de achterzijde van onyx of half-transparante steen heeft een onnatuurlijke tint
• er zijn donkere olieachtige zones zichtbaar bij bepaalde lichtval
• de kleur lijkt vooral in het oppervlak te zitten
• een proefstuk reageert sterk op schuren of ontvetten

Een goede leverancier kan meestal uitleggen of een plaat behandeld is. Vraag daar vooraf naar, zeker bij exclusieve of opvallend gekleurde materialen.

Vragen die u aan de leverancier kunt stellen

Bij aankoop van natuursteen is het verstandig om duidelijke vragen te stellen:

• Is de steen fabrieksmatig behandeld?
• Is er kleurstof, hars, olie of kleurverdieper gebruikt?
• Is de kleur door en door aanwezig of vooral oppervlakkig?
• Is de achterzijde gekleurd of behandeld?
• Hoe reageert de steen op schuren en polijsten?
• Kan de steen later plaatselijk worden hersteld zonder kleurverschil?
• Welke onderhoudsmiddelen mogen wel en niet gebruikt worden?
• Is er een onbehandeld proefstuk beschikbaar?
• Zijn randen en zaagsneden dezelfde kleur als het oppervlak?

Vooral randen en zaagsneden zijn belangrijk. Als het oppervlak veel donkerder is dan een verse zaagsnede of beschadiging, kan dat wijzen op een kleurbehandeling.

Waarom een proefstuk waardevol is

Bij twijfel is een proefstuk verstandig. Daarmee kan worden getest hoe de steen reageert op:

• water
• ontvetter
• lichte schuuractie
• polijsten
• impregneer
• kleurverdieper
• zuurvrije reiniging
• normale onderhoudsmiddelen

Een proefstuk geeft geen volledige garantie, maar voorkomt veel verrassingen. Zeker bij dure werkbladen, maatwerk, onyx, exclusieve marmers of sterk gekleurde natuursteen is dit belangrijk.

Wat betekent dit voor onderhoud?

Bij mogelijk opgekleurd natuursteen is voorzichtig onderhoud belangrijk.

Gebruik liever geen agressieve schoonmaakmiddelen. Vermijd sterke ontvetters, zuren, schuurmiddelen en onbekende vlekverwijderaars. Ook middelen die diep reinigen of vet oplossen kunnen invloed hebben op kleurverdiepers of eerdere behandelingen.

Algemeen advies:

• reinig met een pH-neutraal middel voor natuursteen
• test nieuwe middelen eerst op een onopvallende plek
• gebruik geen azijn, antikalk of zure badkamerreiniger
• vermijd agressieve ontvetters
• schuur niet zelf aan zichtvlakken
• laat doffe plekken of krassen beoordelen voordat er behandeld wordt
• vraag bij twijfel of de steen mogelijk gekleurd of geïmpregneerd is

Lees ook: wat kunt u zelf veilig doen aan natuursteen?

Wat betekent dit voor herstel?

Bij herstel aan mogelijk opgekleurd natuursteen moet vooraf duidelijk worden besproken dat kleurverschil kan ontstaan of zichtbaar kan blijven.

Een restaurateur kan vaak veel verbeteren, maar niet altijd de oorspronkelijke fabrieksmatige kleurbehandeling exact nabootsen. Zeker bij plaatselijke reparaties is dat belangrijk.

Een voorzichtige aanpak bestaat meestal uit:

1. Inspectie van materiaal, kleur en bestaande behandeling.
2. Kleine test op een onopvallende plek of proefstuk.
3. Voorzichtig reinigen of ontvetten.
4. Plaatselijk herstel uitvoeren.
5. Beoordelen of kleurcorrectie nodig is.
6. Eventueel het hele blad opnieuw kleurverdiepend behandelen voor een gelijkmatiger resultaat.

Bij sommige bladen is plaatselijk herstel voldoende. Bij andere bladen moet het volledige oppervlak worden meegenomen om kleurverschil te beperken.

Eerlijk advies bij aankoop

Als u nog moet kiezen, kies dan liever voor kwaliteit in de steen zelf. Een natuursteen die van nature goed van kleur is, geeft minder risico bij gebruik, onderhoud en herstel.

Een vale plaat die met kleurverdieper of pigment mooi is gemaakt, kan in de showroom aantrekkelijk lijken. Het echte verschil merkt u vaak pas later, wanneer het blad gebruikt wordt en onderhoud nodig heeft.

Kijk daarom niet alleen naar de eerste indruk. Vraag naar de behandeling, bekijk randen en zaagsneden, vraag om proefmateriaal en laat u goed informeren.

Conclusie

Opgekleurd natuursteen kan er prachtig uitzien, maar het heeft een technische keerzijde. Zodra het materiaal wordt gereinigd, ontvet, geschuurd, gepolijst of hersteld, kan de aangebrachte kleurlaag zichtbaar veranderen. Daardoor ontstaan kleurverschillen die niet altijd eenvoudig te herstellen zijn.

Bij onyx kan kleur via de achterzijde of lijmlaag meespelen. Bij groene, rode, blauwe en soms zwarte natuursteen kan het oppervlak behandeld zijn met kleurstof, olie, hars of kleurverdieper. In beide gevallen is de kleurbeleving niet volledig afkomstig uit de steen zelf.

Voor langdurig mooi resultaat is een kwalitatief goede, homogeen gekleurde natuursteen meestal de betere keuze. Niet de plaat die kunstmatig het diepst lijkt, maar de plaat waarvan kleur, structuur en kwaliteit van nature kloppen.

Twijfelt u of uw natuurstenen werkblad is opgekleurd of behandeld? DecoStone Natuursteen kan het materiaal beoordelen en adviseren wat veilig mogelijk is bij reiniging, herstel of polijsten. Bij gevoelige steensoorten werken we bij voorkeur eerst met een proefbehandeling, zodat het eindresultaat zo voorspelbaar mogelijk blijft.